📅 Á ég rétt á hærra kaupi á stórhátíðum og rauðum dögum?

Já

Stutt svar

Já — vinna á stórhátíðum og rauðum dögum ber álag, en það kemur úr kjarasamningi, ekki beint úr lögum. Á Íslandi eru engin lögbundin lágmarkslaun í almennum lögum; í staðinn gera lög nr. 55/1980 kjarasamninga að bindandi lágmarki fyrir alla á viðkomandi svæði. Samkvæmt almennum samningi (t.d. VR/SA) er stórhátíðarvinna greidd með 1,375% af mánaðarlaunum á klukkustund, til viðbótar við föst laun. Stórhátíðardagar eru meðal annars nýársdagur, föstudagurinn langi, páskadagur, hvítasunnudagur, 17. júní, frídagur verslunarmanna og jóladagur, auk tímans eftir kl. 12 á aðfangadag og gamlársdag. Goðsögnin sem margir trúa: að öll sunnudagsvinna sé „tvöfalt kaup“ samkvæmt lögum. Það er rangt — sunnudagar bera yfirvinnu- eða vaktaálag eftir samningi, en ekki stórhátíðarálagið, sem er frátekið fyrir tilteknu dagana. Yfirvinna er á sama tíma greidd með 1,0385% af mánaðarlaunum á klukkustund. Réttu tölurnar standa í þínum kjarasamningi.

📋 Reglurnar

Á Íslandi eru engin almenn lögbundin lágmarkslaun; lög nr. 55/1980 gera kjarasamning að bindandi lágmarki fyrir alla á svæðinu.
Stórhátíðarvinna er greidd með 1,375% af mánaðarlaunum á klst. til viðbótar við föst laun (almennur samningur VR/SA).
Stórhátíðardagar eru meðal annars nýársdagur, föstudagurinn langi, páskadagur, hvítasunnudagur, 17. júní, frídagur verslunarmanna og jóladagur.
Einnig telst tíminn eftir kl. 12 á aðfangadag og gamlársdag til stórhátíðar samkvæmt samningnum.
Yfirvinna er greidd með 1,0385% af mánaðarlaunum á klst.; vinna á almennum frídögum ber eftir- eða yfirvinnukaup ofan á föst laun.

🔓 Undantekningar

Tölurnar ráðast af kjarasamningi þínum — 1,375% og 1,0385% eru úr almennum samningi VR/SA, en aðrir samningar (ríki, sveitarfélög, iðnaðarmenn) geta haft aðrar prósentur.
Vinna á sunnudegi sem er ekki stórhátíð ber yfirvinnu- eða vaktaálag, ekki stórhátíðarálagið.
Falli reglubundin vaktavinna á stórhátíð geta gilt sérstakar greiðslureglur eða vetrarfrí samkvæmt viðkomandi samningi í stað beina álagsins.

⚠️ Sektir og afleiðingar

Séu stórhátíðar- eða yfirvinnuálög ekki greidd á vinnuveitandi vangreidd laun, og krafan fyrnist ekki strax — launafólk getur gert launakröfu aftur í tímann með aðstoð stéttarfélags. Þar sem kjarasamningur er lögbundið lágmark samkvæmt lögum nr. 55/1980 er samningur um lakari kjör ógildur, svo starfsmaður sem „samþykkti“ að sleppa álaginu á það samt inni. Stéttarfélög reikna og innheimta slíkar kröfur, og málið getur endað fyrir dómi eða hjá kærunefnd. Faldi kostnaðurinn fyrir launafólk er að þekkja ekki réttinn: margir vinna stórhátíðar á dagvinnukaupi án þess að vita að 1,375% álagið eigi að bætast við, og fyrningarreglur geta á endanum lokað á elstu kröfurnar. Verði fyrirtæki gjaldþrota getur Ábyrgðasjóður launa tryggt hluta vangoldinna launa innan marka. Öruggast er að halda til haga vinnutímaskráningu og bera launaseðilinn saman við réttar prósentur samningsins.

📎 Opinberar heimildir

Síðast staðfest: 2026-07-12

❓ Algengar spurningar

Á ég rétt á álagi ef ég vinn á jóladag eða 17. júní?

Já, þessir dagar teljast stórhátíðardagar og vinna á þeim ber sérstakt álag ofan á föst laun. Samkvæmt almennum samningi VR og SA er stórhátíðarvinna greidd með 1,375% af mánaðarlaunum á klukkustund, en nákvæm prósenta ræðst af þínum kjarasamningi.

Er lögbundið að sunnudagsvinna sé tvöfalt kaup?

Nei, engin almenn lög kveða á um tvöfalt sunnudagskaup, og sunnudagur sem ekki er stórhátíð ber yfirvinnu- eða vaktaálag eftir samningi. Stórhátíðarálagið, 1,375%, er frátekið fyrir tiltekna daga eins og jóladag og páskadag, ekki venjulega sunnudaga.

Hvaðan koma þessar tölur ef þær eru ekki í lögum?

Þær koma úr kjarasamningum stéttarfélaga og atvinnurekenda, en lög nr. 55/1980 gera þá samninga að bindandi lágmarki fyrir alla á svæðinu. Þannig hefur samningurinn lagagildi í reynd, og vinnuveitandi má ekki semja við þig um lakari kjör en hann kveður á um.

Hvað telst til stórhátíðardaga?

Til stórhátíða teljast meðal annars nýársdagur, föstudagurinn langi, páskadagur, hvítasunnudagur, 17. júní, frídagur verslunarmanna og jóladagur. Einnig telst tíminn eftir klukkan tólf á aðfangadag og gamlársdag til stórhátíðar samkvæmt almenna samningnum.

Hvað get ég gert ef álagið er ekki greitt?

Þú getur leitað til stéttarfélagsins þíns, sem reiknar vangreidd laun og gerir launakröfu aftur í tímann fyrir þína hönd. Þar sem kjarasamningur er lögbundið lágmark er samningur um lakari kjör ógildur, svo þú átt álagið inni þótt þú hafir upphaflega ekki fengið það greitt.

🔎 Oft leitað

Hvað fólk leitar að þegar það lendir hér:

“stórhátíðarkaup álag ísland”
“kaup á rauðum dögum”
“stórhátíðardagar laun”
“sunnudagsvinna tvöfalt kaup”
“yfirvinna prósenta mánaðarlaun”
“álag jóladagur 17 júní”