🫐 Má ég tína ber í annarra manna landi?

Með skilyrðum

Stutt svar

Það fer eftir landinu — Ísland hefur ekki fullan norrænan „almannarétt" til að tína hvar sem er. Samkvæmt 27. gr. laga um náttúruvernd nr. 60/2013 er reglan tvískipt. Í þjóðlendum (þjóðareign, t.d. á hálendinu) má hver sem er tína ber, sveppi, fjallagrös og jurtir, auk skeldýra og fjörugróðurs í fjörum. Í eignarlöndum (einkaland) gildir annað: tínsla er háð leyfi landeiganda — en þó máttu tína til neyslu á staðnum. Goðsögnin sem margir flytja með sér frá Svíþjóð eða Finnlandi: að „allemansrätt" leyfi að fylla fötu af berjum á hvaða landi sem er. Það er rangt á Íslandi — á einkalandi máttu borða lúku af bláberjum þar sem þú stendur, en ekki taka fötuna heim án leyfis eiganda. Reglurnar ná ekki til friðlýstra plantna á A- og B-hluta náttúruminjaskrár, og Náttúruverndarstofnun má takmarka tínslu til að vernda tegundir.

📋 Reglurnar

Í þjóðlendum má hver sem er tína ber, sveppi, fjallagrös og jurtir auk skeldýra og fjörugróðurs í fjörum (27. gr. laga nr. 60/2013).
Í eignarlöndum er tínsla háð leyfi landeiganda eða rétthafa — meginreglan er að einkaland er ekki opið til tínslu án samþykkis.
Undantekningin á einkalandi: heimilt er að tína til neyslu á vettvangi, það er að borða á staðnum, en ekki að taka með sér heim án leyfis.
Heimildin nær ekki til friðlýstra plantna á A- og B-hluta náttúruminjaskrár; þær má ekki tína óháð því hvar þær vaxa.
Tínsla í atvinnuskyni er sérstaklega regluð, og Náttúruverndarstofnun má banna eða takmarka tínslu tegunda eða svæða til að verja gegn ofnýtingu.

🔓 Undantekningar

Á einkalandi máttu borða ber og sveppi á staðnum án leyfis — bannið snýr að því að taka uppskeruna með sér, ekki að smakka á göngu.
Landeigandi getur veitt leyfi fyrir tínslu og jafnvel selt aðgang; samkomulag við eiganda gengur framar meginreglunni um einkaland.
Í þjóðlendum er tínsla til eigin neyslu frjáls, en friðlýstar tegundir og sérreglur friðlýstra svæða geta samt takmarkað hana.

⚠️ Sektir og afleiðingar

Að tína í óleyfi á einkalandi er í grunninn brot á eignarrétti landeiganda, og hann getur vísað þér burt og krafist þess að þú skilir uppskerunni. Brot gegn ákvæðum náttúruverndarlaga geta varðað refsingu samkvæmt 90. gr.: sektum eða fangelsi allt að 2 árum, þótt það eigi fyrst og fremst við alvarlegri tilvik eins og tínslu friðlýstra plantna eða skipulagða ofnýtingu. Að tína friðlýstar plöntur af A- og B-hluta náttúruminjaskrár er sjálfstætt og alvarlegra brot óháð landi. Faldi kostnaðurinn er tvíþættur. Annars vegar getur tínsla í atvinnuskyni án tilkynningar eða í trássi við takmarkanir Náttúruverndarstofnunar leitt til viðurlaga. Hins vegar eru traustsspjöll: landeigendur sem verða fyrir ágangi loka gjarnan svæðum sínum, svo það sem virðist saklaus berjaferð getur skert aðgang annarra síðar. Meginreglan er einföld — spurðu leyfis á einkalandi ef þú ætlar að taka nokkuð með þér.

📎 Opinberar heimildir

Síðast staðfest: 2026-07-12

❓ Algengar spurningar

Má ég tína ber í landi sem ég á ekki?

Það fer eftir því hvort landið er þjóðlenda eða einkaland — í þjóðlendum má hver sem er tína ber og sveppi, en í eignarlöndum er tínsla háð leyfi landeiganda. Á einkalandi máttu þó borða ber á staðnum; það sem þarf leyfi er að taka uppskeruna með þér heim.

Gildir norrænn almannaréttur um berjatínslu á Íslandi?

Ekki að fullu — Ísland hefur ekki jafn víðtækan „allemansrätt" og Svíþjóð eða Finnland þegar kemur að því að taka ber með sér af einkalandi. Á íslensku einkalandi máttu smakka á staðnum en þarft leyfi eiganda til að fylla fötu og taka heim, svo reglan er þrengri en margir ferðamenn halda.

Má ég tína sveppi á hálendinu?

Já, í þjóðlendum eins og víða á hálendinu má hver sem er tína sveppi, ber, fjallagrös og jurtir til eigin neyslu samkvæmt 27. gr. laga nr. 60/2013. Undantekning er þó friðlýstar tegundir og svæði með sérreglum, þar sem tínsla getur verið takmörkuð eða bönnuð til að vernda náttúruna.

Má ég selja berin sem ég tíni?

Tínsla í atvinnuskyni er sérstaklega regluð, og ráðherra getur sett reglur um sjálfbæra nýtingu og tilkynningarskyldu til Náttúrufræðistofnunar. Náttúruverndarstofnun má einnig banna eða takmarka tínslu einstakra tegunda eða á afmörkuðum svæðum, svo sölutínsla er ekki jafn frjáls og tínsla til eigin neyslu.

Hvað gerist ef ég tíni í óleyfi á einkalandi?

Landeigandi getur vísað þér burt og krafist þess að þú skilir því sem þú hefur tínt, enda er tínsla án leyfis í grunninn brot á eignarrétti hans. Alvarlegri tilvik, eins og tínsla friðlýstra plantna eða ofnýting, geta varðað refsingu samkvæmt 90. gr. með sektum eða fangelsi allt að 2 árum.

🔎 Oft leitað

Hvað fólk leitar að þegar það lendir hér:

“berjatínsla annarra land”
“má ég tína ber ísland”
“sveppatínsla reglur”
“almannaréttur berjatínsla”
“tína ber einkaland leyfi”
“friðlýstar plöntur tínsla”