🔥 Má ég kveikja varðeld í náttúrunni?

Með skilyrðum

Stutt svar

Það fer eftir stað og aðstæðum — opinn eldur er hvorki frjáls né alveg bannaður, en hann er stórlega takmarkaður. Samkvæmt 28. gr. laga um náttúruvernd nr. 60/2013 er óheimilt að kveikja eld á víðavangi þar sem almannahætta getur stafað af eða hætt er gróðri, dýralífi eða mannvirkjum, og hverjum þeim sem ferðast ber að gæta ýtrustu varkárni með eld og eldunartæki. Goðsögnin sem veldur gróðureldum: að varðeldur á mosa sé skaðlaus af því Ísland sé blautt. Það er rangt — þurr mosi, lyng og sina brenna hratt, og eldur í mosa getur legið í leyni og blossað upp löngu síðar. Sinubrenna (að brenna gróður af landi) er sérstaklega bönnuð nema með skriflegu leyfi sýslumanns og aðeins í þágu búskapar. Til viðbótar gilda lög um meðferð elds og varnir gegn gróðureldum nr. 40/2015 og reglugerð nr. 325/2016. Á friðlýstum svæðum og í þjóðgörðum er opinn eldur oft bannaður alfarið.

📋 Reglurnar

Samkvæmt 28. gr. laga nr. 60/2013 er óheimilt að kveikja eld á víðavangi þar sem almannahætta getur stafað af eða hætt er gróðri, dýralífi eða mannvirkjum.
Hverjum sem ferðast ber skylda til að gæta ýtrustu varkárni í meðferð elds og eldunartækja, og sá sem verður var við lausan eld skal tafarlaust kalla til slökkvilið.
Sinubrenna (að brenna sinu eða gróður af landi) er bönnuð nema með skriflegu leyfi sýslumanns, aðeins í þágu búskapar, og brennt svæði skal tilkynnt til Umhverfisstofnunar.
Til viðbótar náttúruverndarlögum gilda lög um meðferð elds og varnir gegn gróðureldum nr. 40/2015 og reglugerð nr. 325/2016 um opinn eld utandyra.
Á friðlýstum svæðum og í þjóðgörðum (t.d. Þingvöllum, Vatnajökulsþjóðgarði) er opinn eldur oft bannaður alfarið samkvæmt reglum svæðisins.

🔓 Undantekningar

Notkun ferðaprímusa og gasgrilla á öruggum stað fjarri gróðri er almennt í lagi ef ýtrustu varkárni er gætt — bannið beinist að eldi sem ógnar gróðri og mannvirkjum.
Landeigandi eða bóndi getur fengið skriflegt leyfi sýslumanns til sinubrennu í þágu búskapar; það er eina löglega leiðin til að brenna gróður af landi.
Á merktum grill- og eldstæðum á tjaldsvæðum og útivistarsvæðum er eldur heimill innan þeirra marka og reglna sem þar gilda.

⚠️ Sektir og afleiðingar

Brot gegn banni 28. gr. við eldi á víðavangi varðar refsingu samkvæmt 90. gr. náttúruverndarlaga: sektum eða fangelsi allt að 2 árum. En stærsta afleiðingin er bótaábyrgðin: sá sem veldur tjóni með gáleysislegri meðferð elds ber fébótaábyrgð á öllu tjóni sem af hlýst — og gróðureldur getur eyðilagt tugi hektara, sumarhús og skógrækt, með kostnaði sem hleypur á milljónum króna. Að auki fellur kostnaður við slökkvistarf og björgun á þann sem olli eldinum. Sinubrenna án leyfis sýslumanns er sjálfstætt brot. Faldi kostnaðurinn sem fæstir hugsa um er sá að eldur í þurrum mosa eða sinu getur legið í leyni neðanjarðar og blossað upp klukkustundum eða dögum síðar, langt frá þeim sem kveikti hann — en ábyrgðin situr samt hjá honum. Tryggingar taka ekki endilega á sig tjón af ólöglegri eða stórkostlega gáleysislegri meðferð elds.

📎 Opinberar heimildir

Síðast staðfest: 2026-07-12

❓ Algengar spurningar

Má ég kveikja varðeld í íslenskri náttúru?

Aðeins þar sem engin hætta stafar af — 28. gr. náttúruverndarlaga bannar eld á víðavangi þar sem almannahætta getur orðið eða gróðri, dýralífi eða mannvirkjum stafar hætta. Þurr mosi og sina brenna hratt, svo varðeldur beint á gróðri er sjaldan öruggur, og á friðlýstum svæðum er opinn eldur oft bannaður alfarið.

Má ég nota ferðaprímus eða gasgrill?

Já, notkun ferðaprímusa og gasgrilla á öruggum stað fjarri gróðri er almennt í lagi ef ýtrustu varkárni er gætt. Bannið beinist að eldi sem getur ógnað gróðri, dýralífi eða mannvirkjum, svo lokað eldunartæki á malarplani eða merktu eldstæði er allt annað en opinn eldur í mosa.

Þarf ég leyfi til að brenna sinu á landinu mínu?

Já, sinubrenna er bönnuð nema landeigandi eða ábúandi hafi skriflegt leyfi sýslumanns og tilgangurinn tengist búskap. Brennt svæði skal auk þess tilkynnt til Umhverfisstofnunar, svo þetta er ekki eitthvað sem má gera fyrirvaralaust jafnvel á eigin landi.

Hver borgar ef ég kveiki óvart gróðureld?

Sá sem veldur tjóni með gáleysislegri meðferð elds ber fébótaábyrgð á öllu tjóni sem af hlýst samkvæmt 28. gr., og kostnaður við slökkvistarf getur einnig fallið á hann. Gróðureldur getur eyðilagt tugi hektara, sumarhús og skógrækt, svo bótakrafan getur hlaupið á milljónum króna langt umfram sjálfa sektina.

Er opinn eldur bannaður í þjóðgörðum?

Oft já — á friðlýstum svæðum og í þjóðgörðum eins og Þingvöllum og Vatnajökulsþjóðgarði er opinn eldur víða bannaður alfarið samkvæmt reglum svæðisins. Þær reglur ganga framar almennu heimildinni, svo það borgar sig að kanna hvað gildir á svæðinu áður en nokkur eldur er tendraður.

🔎 Oft leitað

Hvað fólk leitar að þegar það lendir hér:

“varðeldur ísland reglur”
“má ég kveikja eld í náttúrunni”
“sinubrenna leyfi”
“opinn eldur bann víðavangi”
“gróðureldur ábyrgð”
“eldur á tjaldsvæði”