Má ég kjósa á Íslandi og hvaða skilyrði gilda?
Það fer eftir kosningunum og stöðu þinni: til Alþingis þarftu að vera íslenskur ríkisborgari, 18 ára og með lögheimili hér, en í sveitarstjórnarkosningum mega líka erlendir ríkisborgarar kjósa eftir búsetu. Samkvæmt kosningalögum nr. 112/2021 á hver íslenskur ríkisborgari sem er orðinn 18 ára á kjördag og á skráð lögheimili á Íslandi kosningarétt til Alþingis, forseta og í þjóðaratkvæðagreiðslum. Í sveitarstjórnarkosningum er rétturinn víðari: hann nær til íslenskra ríkisborgara 18 ára, til danskra, finnskra, norskra og sænskra ríkisborgara strax og þeir skrá lögheimili í sveitarfélaginu, og til annarra erlendra ríkisborgara sem búið hafa á Íslandi í 3 ár samfellt fyrir kjördag. Hér liggur úrelt tala: áður var búsetuskilyrðið 5 ár fyrir aðra en Norðurlandabúa, en með lögunum frá 2021 var það stytt í 3 ár. Goðsögnin um að enginn útlendingur megi kjósa er því röng — í sveitarstjórn mega þeir það, þótt þeir megi ekki kjósa til Alþingis.
📋 Reglurnar
- Kosningalög nr. 112/2021: kosningarétt til Alþingis á hver íslenskur ríkisborgari 18 ára á kjördag með skráð lögheimili á Íslandi.
- Sami réttur gildir um forsetakosningar og þjóðaratkvæðagreiðslur.
- Í sveitarstjórnarkosningum kjósa líka danskir, finnskir, norskir og sænskir ríkisborgarar strax og þeir skrá lögheimili í sveitarfélaginu.
- Aðrir erlendir ríkisborgarar fá kosningarétt í sveitarstjórn eftir 3 ára samfellda búsetu á Íslandi fyrir kjördag (áður 5 ár).
- Aldur miðast við kjördag: sá sem verður 18 ára á kjördag sjálfan á kosningarétt.
🔓 Undantekningar
- Íslenskur ríkisborgari sem flytur af landi brott heldur kosningarétti til Alþingis um tíma, en getur þurft að sækja um að vera áfram á kjörskrá eftir tiltekinn árafjölda.
- Kosningaréttur er ekki það sama og kjörgengi (rétturinn til að bjóða sig fram); um það gilda að hluta aðrar reglur.
- Réttur til að kjósa í sveitarstjórn er bundinn við það sveitarfélag þar sem lögheimili er skráð, ekki landið í heild.
⚠️ Sektir og afleiðingar
Kosningaréttur er réttur en ekki skylda, svo það liggur engin sekt við því að sitja heima — kosningaskylda er ekki til á Íslandi. Afleiðingin er önnur: hún felst í réttindum sem fólk missir af vegna misskilnings. Erlendur ríkisborgari sem heldur ranglega að hann megi aldrei kjósa lætur hjá líða að nýta sveitarstjórnarkosningaréttinn sem hann á eftir 3 ára búsetu — og hafi hann miðað við úrelta 5 ára regluna heldur hann sig utan kjörskrár lengur en þörf er á. Íslendingur sem flytur út getur dottið af kjörskrá án þess að taka eftir því og staðið uppi án atkvæðis í Alþingiskosningum ef hann sótti ekki um að vera áfram skráður. Sá sem reynir að kjósa án réttar, tvíkýs eða beitir blekkingum við kosningu fremur hins vegar kosningalagabrot, sem varðar viðurlögum samkvæmt kosningalögum og hegningarlögum. Faldi kostnaðurinn er lýðræðislegur: hver sem lendir ekki á réttri kjörskrá — eða í röngu sveitarfélagi — kemst ekki að kjörborðinu á kjördag, og þá er of seint að leiðrétta.
📎 Opinberar heimildir
- Alþingi · Kosningalög nr. 112/2021 →
- Landskjörstjórn · kosningar og kjörskrá →
- Landskjörstjórn · sveitarstjórnarkosningar (kosningaréttur) →
❓ Algengar spurningar
Má ég kjósa til Alþingis ef ég er ekki íslenskur ríkisborgari?
Nei, kosningaréttur til Alþingis, forseta og í þjóðaratkvæðagreiðslum er bundinn við íslenskan ríkisborgararétt, 18 ára aldur og skráð lögheimili á Íslandi. Erlendir ríkisborgarar mega hins vegar kjósa í sveitarstjórnarkosningum að uppfylltum búsetuskilyrðum, svo þeir eru ekki alveg án kosningaréttar hér á landi.
Hvað þarf ég að hafa búið lengi á Íslandi til að kjósa í sveitarstjórn?
Danskir, finnskir, norskir og sænskir ríkisborgarar fá kosningarétt í sveitarstjórn um leið og þeir skrá lögheimili í sveitarfélaginu. Aðrir erlendir ríkisborgarar þurfa að hafa búið samfellt á Íslandi í þrjú ár fyrir kjördag, en það skilyrði var fimm ár í eldri lögum og styttist í þrjú með kosningalögum nr. 112/2021.
Við hvaða aldur miðast kosningarétturinn?
Kosningaréttur miðast við 18 ára aldur, og það nægir að viðkomandi verði 18 ára á sjálfan kjördaginn. Sá sem á afmæli fyrir eða á kjördag á því kosningarétt, en sá sem verður 18 ára daginn eftir kosningar fær ekki að kjósa í það skiptið.
Get ég kosið til Alþingis eftir að ég flyt til útlanda?
Íslenskur ríkisborgari heldur kosningarétti til Alþingis um tíma eftir að hann flytur af landi brott, en eftir tiltekinn árafjölda getur hann þurft að sækja sérstaklega um að vera áfram á kjörskrá. Sæki hann ekki um getur hann dottið af kjörskrá og misst atkvæðisréttinn án þess að taka eftir því fyrr en á kjördag.
Er skylda að kjósa á Íslandi?
Nei, kosningaþátttaka er réttur en ekki skylda á Íslandi og engin sekt liggur við því að nýta hann ekki. Það er hins vegar refsivert að reyna að kjósa án réttar, kjósa oftar en einu sinni eða beita blekkingum við kosningu, og slíkt telst kosningalagabrot samkvæmt kosningalögum.
🔎 Oft leitað
Hvað fólk leitar að þegar það lendir hér:
- “kosningaréttur ísland skilyrði”
- “mega útlendingar kjósa ísland”
- “sveitarstjórnarkosningar erlendir 3 ár”
- “kosningaréttur 18 ára kjördag”
- “kosningalög 112/2021 kosningaréttur”
- “kjósa til alþingis ríkisfang”