Hvaða skilyrði þarf ég að uppfylla til að giftast á Íslandi?
Það fer eftir aðstæðum — meginskilyrðin eru að bæði hjónaefni séu orðin 18 ára, ógift og ekki of náskyld, og að sýslumaður staðfesti að ekkert standi í vegi. Samkvæmt hjúskaparlögum nr. 31/1993 mega tveir einstaklingar gengið í hjúskap þegar þeir hafa náð 18 ára aldri, hvort sem er af sama eða gagnstæðu kyni. Áður mátti ráðuneytið veita undanþágu svo fólk yngra en 18 ára fengi að giftast, en sú heimild var afnumin árið 2022 — goðsögnin um að 16 eða 17 ára megi giftast með leyfi foreldra eða ráðherra er því úrelt og röng. Fyrir vígsluna fer fram könnun hjónavígsluskilyrða hjá sýslumanni, og frá 1. september 2022 annast sýslumenn þá könnun eingöngu — prestar og forstöðumenn trúfélaga gera það ekki lengur. Leggja þarf fram könnunarvottorð þar sem tveir svaramenn staðfesta að engin lögleg hindrun sé fyrir hjónabandinu. Enn fremur má hvorugt hjónaefna vera í hjúskap eða skráðri sambúð fyrir, og ekki má vígja saman skyldmenni í beinan legg eða systkin.
📋 Reglurnar
- Hjúskaparlög nr. 31/1993: tveir einstaklingar mega ganga í hjúskap þegar þeir hafa náð 18 ára aldri, óháð kyni.
- Undanþágan sem leyfði fólki yngra en 18 ára að giftast var afnumin árið 2022; ráðuneytið veitir ekki lengur slík leyfi.
- Fyrir vígslu fer fram könnun hjónavígsluskilyrða hjá sýslumanni, og frá 1. september 2022 annast sýslumenn hana eingöngu.
- Leggja þarf fram könnunarvottorð þar sem tveir svaramenn staðfesta að engin lögleg hindrun sé fyrir hjónabandinu.
- Hvorugt hjónaefna má vera í hjúskap eða skráðri sambúð fyrir, og ekki má vígja saman skyldmenni í beinan legg eða systkin.
🔓 Undantekningar
- Hjónaband sem stofnað er erlendis þar sem annað hjóna var yngra en 18 ára er að meginreglu ekki viðurkennt hér, nema sérstaklega standi á og viðkomandi hafi verið minnst 16 ára.
- Sá sem ekki er sjálfráða þarf samþykki lögráðamanns, og synji hann getur sýslumaður tekið ákvörðun um hvort heimila skuli hjúskapinn.
- Þótt könnunin fari fram hjá sýslumanni má sjálf vígslan vera annaðhvort borgaraleg hjá sýslumanni eða kirkjuleg hjá presti eða vígslumanni skráðs trúfélags.
⚠️ Sektir og afleiðingar
Að ganga í hjúskap er ekki refsivert, en skilyrðin eru fortakslaus og afleiðingarnar af því að uppfylla þau ekki eru raunverulegar. Séu skilyrði laganna ekki uppfyllt fæst vígslan einfaldlega ekki framkvæmd — sýslumaður gefur ekki út könnunarvottorð og vígslumaður má ekki vígja. Sé engu að síður vígt í andstöðu við lögin, til dæmis þegar annar aðilinn er þegar í hjúskap (tvíkvæni), getur hjúskapurinn verið ógildur og honum verið hnekkt fyrir dómi. Faldi kostnaðurinn liggur oft í hjónavígslum erlendis: par sem giftist í útlöndum þar sem annað var yngra en 18 ára kemst að því síðar að Ísland viðurkennir ekki hjónabandið, sem hefur áhrif á skráningu í þjóðskrá, erfðarétt, dvalarleyfi og skattlagningu. Sömuleiðis getur röng eða ófullnægjandi könnun tafið vígsluna um vikur, því afla þarf gagna á ný. Loks fylgir hjúskap sjálfkrafa gagnkvæm framfærsluskylda og fjárfélag, svo það er skynsamlegt að vita nákvæmlega hvað vígslan felur í sér áður en gengið er inn í hana.
📎 Opinberar heimildir
- Alþingi · Hjúskaparlög nr. 31/1993 →
- Stjórnarráðið · breytingar á hjúskaparlögum 2022 (aldur hjónaefna) →
- Ísland.is · Sýslumenn (hjónavígsla og könnun skilyrða) →
❓ Algengar spurningar
Hvað þarf ég að vera gömul til að giftast á Íslandi?
Þú þarft að hafa náð 18 ára aldri, því hjúskaparlög nr. 31/1993 miða hjúskaparaldur við sjálfræðisaldur og gera engar undantekningar fyrir yngra fólk. Undanþágan sem áður leyfði fólki undir 18 ára að giftast með leyfi ráðuneytisins var afnumin árið 2022, svo hvorki foreldrar né stjórnvöld geta lengur heimilað hjónaband yngri einstaklinga hér á landi.
Getur prestur enn kannað hvort við megum giftast?
Nei, frá 1. september 2022 annast sýslumenn eingöngu könnun hjónavígsluskilyrða, en prestar og forstöðumenn trúfélaga gera það ekki lengur. Presturinn eða vígslumaðurinn getur hins vegar áfram framkvæmt sjálfa vígsluna eftir að sýslumaður hefur gefið út könnunarvottorð sem staðfestir að skilyrðin séu uppfyllt.
Hverjir mega ekki giftast hvor öðrum?
Ekki má vígja saman skyldmenni í beinan legg, svo sem foreldri og barn, né heldur systkin, og hvorugt hjónaefna má þegar vera í hjúskap eða skráðri sambúð með öðrum. Sé annar aðilinn þegar giftur telst nýja hjónabandið tvíkvæni og getur verið ógilt, auk þess sem slíkt getur varðað við hegningarlög.
Hvað er könnunarvottorð og svaramenn?
Könnunarvottorð er staðfesting sýslumanns á því að hjónaefni uppfylli öll skilyrði hjúskapar, og án þess má vígsla ekki fara fram. Við könnunina þurfa tveir svaramenn, sem þekkja til hjónaefnanna, að votta skriflega að þeim sé ekki kunnugt um neina lögmæta hindrun fyrir hjónabandinu.
Gildir hjónaband sem við stofnuðum erlendis?
Að meginreglu er hjónaband sem löglega var stofnað erlendis viðurkennt á Íslandi, en ekki ef annað hjóna var yngra en 18 ára við vígsluna. Þá er hjónabandið almennt ekki viðurkennt hér nema sérstaklega standi á og viðkomandi hafi verið að minnsta kosti 16 ára, sem getur haft áhrif á skráningu, erfðarétt og dvalarleyfi.
🔎 Oft leitað
Hvað fólk leitar að þegar það lendir hér:
- “hjónavígsla skilyrði ísland”
- “má ég gifta mig 18 ára”
- “aldur til að giftast ísland”
- “könnun hjónavígsluskilyrða sýslumaður”
- “giftast yngri en 18 undanþága”
- “könnunarvottorð svaramenn hjónaband”