Rafmagn og gas á Íslandi: réttindi þín
Reglurnar sem vernda þig sem rafmagns- og gasnotanda á Íslandi, og hvert þú leitar. Hver staðreynd er athuguð hjá opinberri heimild.
FFCheck One: öll FFCheck-bréf innifalin, 4,99 EUR á mánuði
Formlegt bréf vegna vandans þíns hvenær sem þú þarft: PDF og texti í tölvupóst, með lokaáminningunni og næsta skrefi. Hægt að segja upp hvenær sem er.
Staðreyndir úr heimildum þessarar síðu · lítið teymi í Amsterdam · engin auglýsinganet · eyddu öllu hvenær sem er
Hvað er að gerast?
Allt í hnotskurn
Markaðurinn
Þú getur keypt rafmagn af hvaða raforkusala sem er, óháð búsetu. Dreifing er sérleyfisstarfsemi og ekki hægt að velja dreifiveitu. Ekkert gasdreifikerfi er fyrir heimili; mörg heimili eru hituð með hitaveitu, sem er sérstök veita.
Orkueftirlit
Raforkueftirlitið (Umhverfis- og orkustofnun)
Úrlausn ágreinings
Kærunefnd vöru- og þjónustukaupa · lítið gjald
Reyndu fyrst að ná sáttum við seljandann. Málskotsgjald er 5.000 kr. og er greitt þegar kvörtunin er send; það fæst endurgreitt ef fallist er á kröfuna í heild eða að hluta eða ef sættir nást, en ekki ef þú dregur kvörtunina til baka. Áætlaður málsmeðferðartími er um 7–10 mánuðir og nefndin getur vísað frá málum þar sem virði vöru eða þjónustu er yfir 5.000.000 kr. Úrskurður er aðfararhæfur nema seljandi tilkynni nefndinni innan 30 daga að hann uni honum ekki; þá er úrskurðurinn ekki bindandi og eftir standa dómstólar. Símatími nefndarinnar er þriðjudaga og fimmtudaga kl. 10–12 (kvth@kvth.is). Raforkusamningar eru ekki meðal þeirra málaflokka sem nefndin tekur ekki til meðferðar, og á skrá ráðuneytisins yfir viðurkennda úrskurðaraðila er engin sérstök nefnd um orkumál. Villandi auglýsingar eða skort á verðupplýsingum raforkusala má tilkynna til Neytendastofu, sem hefur komist að þeirri niðurstöðu að raforkusala falli undir almenna neytendalöggjöf (ákvörðun nr. 18/2022). Hafni raforkusali viðskiptum við þig getur þú beint kvörtun til Raforkueftirlitsins (reglugerð nr. 1150/2019, 7. gr.); brot á raforkulögum má einnig tilkynna þangað.
Berðu saman verð opinbert
Verðsamanburður raforku (Orkusetur)
Skipta um söluaðila
Hafðu samband við raforkusalann sem þú vilt skipta við; hann sér um söluaðilaskiptin. Ekkert gjald má taka fyrir söluaðilaskipti. Þú getur sagt upp samningi rafrænt eða skriflega með þriggja vikna fyrirvara og tekur uppsögnin gildi um næstu mánaðamót; lesið er af mælinum sem næst skiptadegi, og gildur samningur fylgir þér við flutning nema þú ákveðir annað (reglugerð nr. 1150/2019, 7. og 10. gr.).
Verðhækkanir
Reglur um raforkuviðskipti (reglugerð nr. 1150/2019) kveða ekki á um sérstakan fyrirvara vegna verðhækkana; eftirlitið setur aðeins leiðbeiningar um lágmarksupplýsingar í samningi og á reikningum. Þú getur alltaf sagt upp án gjalds með þriggja vikna fyrirvara, sem tekur gildi um næstu mánaðamót.
Stýrt verð
Ekkert opinbert eða hámarksverð er á raforku til heimila. Raforkusalar ákveða verðið sjálfir; berðu verðin saman í verðsamanburði Orkuseturs.
Aðstoð ef peningarnir duga ekki
Engin tekjutengd félagsleg gjaldskrá er til. Eigendur eða leigjendur sem hafa ekki aðgang að fullnægjandi jarðvarmahitun geta sótt um niðurgreiðslu húshitunar til Umhverfis- og orkustofnunar, allt að 40.000 kWst á ári.
Vernd gegn lokun
Aðeins dreifiveita má stöðva raforkuafhendingu vegna vanskila, og þá fyrst eftir gjalddaga og að undangenginni skriflegri viðvörun með 30 daga fyrirvara; ógreiddur áætlunarreikningur gildir þar eins og uppgjörsreikningur. Að minnsta kosti vika skal líða frá því að reikningur er sendur þar til hann fellur í gjalddaga, og heimilt er að innheimta dráttarvexti og hæfilegt gjald fyrir skriflega viðvörun samkvæmt gjaldskrá. Lokunar- og opnunargjöld eru heimil og skal upplýsa um þau; afhending hefst ekki að nýju fyrr en skuldin ásamt kostnaði er að fullu greidd eða samið hefur verið við raforkusalann um greiðslu (reglugerð nr. 1150/2019, 11. og 44. gr.).
Ef söluaðilinn verður gjaldþrota
Enginn söluaðili til þrautavara er skipaður. Sé veitan í notkun en enginn gildur raforkusölusamningur fyrir hendi setur dreifiveita þig til bráðabirgða í viðskipti við það sölufyrirtæki sem síðast var skráð á veituna og sendir þér um leið skriflega viðvörun um stöðvun afhendingar; hafir þú ekki gert samning innan 30 daga frá viðvöruninni má stöðva afhendingu (reglugerð nr. 1150/2019, 7. gr., sbr. reglugerð nr. 599/2022). Raforkusali verður að birta verðið sem hann innheimtir af notendum sem settir eru í viðskipti við hann með þessum hætti, rétt eins og almennt verð sitt (Neytendastofa, ákvörðun nr. 18/2022). Reglurnar segja ekkert um hvað gerist ef raforkusali verður gjaldþrota.
Rafmagnsleysi
Tilkynntu rafmagnsleysi til dreifiveitunnar á þínu svæði, ekki til raforkusalans. Aðeins ein dreifiveita þjónar hverjum stað; númerin hér að neðan eru af vefjum dreifiveitnanna sjálfra (hjá Veitum neyðarnúmerið). Hjá RARIK og HS Veitum er svarað utan opnunartíma í sama númeri; bakvakt rafveitu Norðurorku utan opnunartíma er í síma 892 1514. Dreifiveitum ber að greiða bætur vegna langvarandi skerðingar, en hvorki fjárhæðir, viðmið né frestir eru tilgreind í reglunum. Fyrirhugað viðhald skal tilkynnt með góðum fyrirvara og bilanir lagfærðar svo fljótt sem kostur er. Séu spennugæði ófullnægjandi kvartar þú til dreifiveitunnar: hún skal mæla í að minnsta kosti viku, upplýsa þig innan tveggja mánaða um hvað gert hafi verið og hvaða úrbætur séu áætlaðar og innan fjögurra mánaða hver beri ábyrgð á endurbótum, allt án gjalds; náist ekki samkomulag má kvarta til Raforkueftirlitsins (reglugerð nr. 1048/2004, 6.–8. gr.).
Réttur til að hætta við
Við samninga sem gerðir eru í síma, á netinu eða utan fastrar starfsstöðvar hefur þú 14 daga til að falla frá samningi án skýringa.
Snjallmælir
Dreifiveitur bera ábyrgð á mælunum og eru að skipta gömlum mælum út fyrir snjallmæla sem senda álestur sjálfkrafa; Veitur einar setja upp um 160.000 mæla fyrir rafmagn, heitt og kalt vatn. Reglur um raforkuviðskipti veita heimilum engan rétt til að hafna mæli: þú verður að veita dreifiveitu aðgang til álesturs, viðhalds og mælaskipta, og í undantekningartilvikum má stöðva afhendingu ef þú kemur í veg fyrir það. Þú getur farið fram á að notkun þín sé tímamæld, enda greiðir þú viðbótarkostnaðinn (reglugerð nr. 1150/2019, 11., 15. og 28. gr.).
Ókeypis orkuráðgjöf
Orkusetur, hluti af Umhverfis- og orkustofnun, býður ókeypis fræðslu og reiknivélar um orkusparnað, húshitun, varmadælur og samanburð á raforkuverði.
Deiling orku og orkusamfélög
Íslensk lög kveða enn ekki á um orkusamfélög eða deilingu orku. Frumvarpsdrög til innleiðingar á tilskipun ESB um endurnýjanlega orkugjafa myndu lögfesta orkusamfélög, virka notendur og jafningjaviðskipti, svo að einstaklingar, lítil og meðalstór fyrirtæki og sveitarfélög gætu framleitt, geymt, notað og selt endurnýjanlega raforku, ein sér eða í samlagi við aðra; ráðherra fengi heimild til að setja í reglugerð tæknileg skilyrði tenginga, einfaldað tilkynningarferli fyrir smærri framleiðslueiningar og staðlaða gjaldskrárumgjörð. Málið var til umsagnar í Samráðsgátt 14. júlí til 14. ágúst 2026 (17 umsagnir) og er nú í vinnslu hjá ráðuneytinu; ekkert hefur enn verið samþykkt.
- Í dag getur eigandi smávirkjunar selt orku inn á dreifikerfi eða deilt umframrafmagni inn á það eftir nánara samkomulagi við eiganda og rekstraraðila kerfisins. (uos.is)
- Mál nr. S-127/2026 í Samráðsgátt sýnir drögin, umsagnirnar 17 og stöðu málsins; næsta skref væri stjórnarfrumvarp á Alþingi. (island.is)
Húshitun án gaskerfis
Mörg heimili eru hituð með hitaveitu. Gjaldskrá hverrar hitaveitu þarf staðfestingu ráðherra samkvæmt orkulögum nr. 58/1967 og er birt í B-deild Stjórnartíðinda, þar sem þú getur flett henni upp.
- Heimili sem eiga ekki kost á jarðvarma nota flest rafhitun; ríkið niðurgreiðir að fullu dreifi- og flutningskostnað raforku til húshitunar að ákveðnu hámarki á ári. Sótt er um rafrænt hjá Umhverfis- og orkustofnun. (uos.is)
Styrkir fyrir varmadælu og einangrun
Íbúðareigendur með niðurgreidda beina rafhitun sem taka upp umhverfisvæna orkuöflun, t.d. varmadælu, geta fengið eingreiðslu frá Umhverfis- og orkustofnun: helming efniskostnaðar án vsk., að hámarki 1.567.000 kr.
- Eingreiðslan byggir á lögum nr. 78/2002 um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar og reglugerð nr. 698/2013. Sótt er um á eyðublaði sem vísað er á á vef stofnunarinnar. (uos.is)
- Frá 1. júlí 2023 fá eigendur íbúðarhúsnæðis endurgreidd 35% af virðisaukaskatti af vinnu á verkstað við viðhald, endurbætur og nýbyggingu. Sækja má um allt að sex árum eftir að verkið var unnið. (skatturinn.is)
Hleðsla rafbíls heima
Í fjöleignarhúsi má eigandi koma upp hleðslubúnaði fyrir rafbíla við bílastæði í séreign sinni, eða í sameign sem fylgir séreignarhluta hans, án samþykkis annarra eigenda (lög nr. 67/2020 um breytingu á lögum um fjöleignarhús).
- Hafir þú afnot af sameiginlegu og óskiptu bílastæði er húsfélaginu skylt að verða við ósk þinni um að þar verði komið upp hleðslubúnaði. (althingi.is)
- Nota skal búnað sem mælir rafmagnsnotkun hvers eiganda nema það sé bersýnilega óþarft, og löggiltur rafverktaki skal annast raflagnavinnuna. (althingi.is)
Áætlaðir reikningar og uppgjör
Hafi mælir, álestur eða reikningur verið rangur getur hvor aðili, þú eða dreifiveitan, krafist leiðréttingar tvö ár aftur í tímann, en fjögur ár ef aðeins var lesið á mælinn fjórða hvert ár. Oftekin gjöld eru endurgreidd á raunvirði; vegna vantekinna gjalda færðu sanngjarnan frest til greiðslu og dráttarvextir leggjast aðeins á ef þú greiðir ekki á umsömdum tíma (reglugerð nr. 1150/2019, 45. gr.).
- Mæla án fjarálestrar skal lesa að lágmarki fjórða hvert ár og á milli álestra má dreifiveita áætla notkun út frá fyrri notkun. Hún skal senda reikning að lágmarki á þriggja mánaða fresti (reglugerð 1150/2019). (reglugerd.is)
- Þú getur sent dreifiveitunni eigin álestur allt að fjögurra vikna fresti og óskað eftir breytingu á áætlun og leiðréttingu reiknings ef notkun þín hefur breyst verulega (7. gr.). (reglugerd.is)
Orkukostnaður leigjenda
Nema skýrt sé samið um annað greiðir leigjandi vatns-, rafmagns- og hitunarkostnað í hinu leigða húsnæði. Leigusali greiðir fasteignagjöld, tryggingar og mælaleigu veitna (húsaleigulög nr. 36/1994).
- Ágreining leigjanda og leigusala, t.d. um kostnað eða hækkun leigu, má bera undir kærunefnd húsamála. (island.is)
- Málsmeðferð hjá nefndinni er þér að kostnaðarlausu, afgreiðslutími er að jafnaði um tveir mánuðir og úrskurðir í húsaleigumálum eru bindandi og aðfararhæfir; hvor aðili getur borið úrskurð undir dómstóla innan átta vikna. Kærur eru sendar rafrænt á Mínum síðum Stjórnarráðsins og enginn kærufrestur gildir. (stjornarradid.is)
Tenging við dreifikerfi
Dreifiveitu er skylt að tengja alla sem hafa gildan raforkusamning, uppfylla tæknileg skilyrði og greiða tengigjald samkvæmt gjaldskrá. Hún má aðeins synja vegna flutningsgetu, öryggis eða gæða kerfisins, eða ef dreifikerfi er ekki fyrir hendi, og synjun skal vera skrifleg og rökstudd (reglugerð nr. 1150/2019, 6. gr.).
- Við tenginguna kemst á tengisamningur milli þín og dreifiveitunnar. Samningsskilmálar hennar, gjaldskrá og kostnaður við að loka og opna veitu skulu ætíð vera þér aðgengileg, og þú greiðir fyrir tenginguna og dreifinguna samkvæmt þeirri gjaldskrá (7. og 40. gr.). (reglugerd.is)