Á ég rétt á launum í veikindum?
Já — launafólk á rétt á launum í veikindum, og rétturinn vex með starfsaldri. Lágmarkið er í lögum (nr. 19/1979), en kjarasamningar gera miklu betur. Á almennum markaði (SGS/SA) ávinnast 2 dagar fyrir hvern unninn mánuð á fyrsta ári á staðgengilslaunum (full laun), 1 mánuður eftir 1 ár, 2 mánuðir eftir 2 ár, 3 mánuðir eftir 3 ár og allt að 4 mánuðir eftir 5 ár hjá sama fyrirtæki. Goðsögnin sem margir trúa: að vinnuveitandi „megi ekki krefjast læknisvottorðs" fyrstu dagana — hann má það, og gerir það oft frá fyrsta degi. Rétturinn miðast við samfellt starf hjá sama atvinnurekanda og er heildarréttur á hverju 12 mánaða tímabili. Eftir 5 ára starf heldur fólk hluta réttarins þótt það skipti um vinnu.
📋 Reglurnar
- Lágmarksveikindaréttur er í lögum nr. 19/1979, en kjarasamningar auka hann verulega. Rétturinn miðast við samfellt starf hjá sama atvinnurekanda.
- Á fyrsta ári: 2 dagar fyrir hvern unninn mánuð á staðgengilslaunum (full laun) — allt að 24 dagar á ári (SGS/SA).
- Rétturinn vex með starfsaldri: 1 mánuður eftir 1 ár, 2 mánuðir eftir 2 ár, 3 mánuðir eftir 3 ár og 4 mánuðir eftir 5 ár hjá sama fyrirtæki.
- Veikindaréttur er heildarréttur á hverju 12 mánaða tímabili, ekki fyrir hvert veikindatilvik. Eftir 5 ár heldur fólk hluta réttarins þótt það skipti um starf.
- Læknisvottorð: atvinnurekandi má krefjast vottorðs, oft frá fyrsta degi, og starfsmaður skal tilkynna veikindi án tafar til að halda réttinum.
🔓 Undantekningar
- Slys við vinnu og atvinnusjúkdómar fylgja sérreglum og geta gefið ríkari rétt en almenn veikindi samkvæmt kjarasamningi.
- Opinberir starfsmenn og aðrar starfsgreinar hafa sína eigin veikindatöflu; réttur ríkisstarfsmanna er oft rýmri en á almenna markaðnum.
- Réttur til launa í veikindum barna er sérstakur og kemur til viðbótar eigin veikindarétti starfsmanns samkvæmt kjarasamningi.
⚠️ Sektir og afleiðingar
Veikindaréttur er áunninn kjarasamningsréttur, svo neiti atvinnurekandi að greiða laun í veikindum sem starfsmaður á rétt á er það vangoldin launakrafa. Stéttarfélag getur innheimt hana fyrir hönd félagsmanns, eftir atvikum með dráttarvöxtum. Rétturinn getur þó fallið niður ef starfsmaður sinnir ekki skyldum sínum: að tilkynna veikindi án tafar og leggja fram læknisvottorð þegar þess er krafist — vanræksla á því getur kostað launin fyrir viðkomandi daga. Faldi kostnaðurinn fyrir launafólk er að þekkja ekki eigin þrep og gera sér ekki grein fyrir að rétturinn er heildarréttur á 12 mánaða tímabili, ekki endurnýjaður við hvert tilvik. Fyrir atvinnurekanda er hættan að rugla saman staðgengilslaunum og dagvinnulaunum í töflunni og vangreiða þannig laun sem síðar koma í ljós. Eftir 5 ára starf fylgir hluti réttarins starfsmanni áfram til nýs vinnuveitanda.
📎 Opinberar heimildir
- Ísland.is · Veikindaréttur →
- Starfsgreinasamband Íslands (SGS) · veikindaréttur →
- ASÍ · vinnuréttarvefur (veikindaréttur) →
❓ Algengar spurningar
Hversu marga veikindadaga á ég rétt á?
Á fyrsta ári ávinnast 2 dagar fyrir hvern unninn mánuð á fullum launum, sem verða allt að 24 dagar á ári. Rétturinn vex svo með starfsaldri: einn mánuður eftir 1 ár, tveir eftir 2 ár, þrír eftir 3 ár og allt að fjórir mánuðir eftir 5 ára starf hjá sama fyrirtæki.
Fæ ég full laun í veikindum?
Á fyrsta ári og fyrsta mánuðinum eftir það eru greidd staðgengilslaun, það er full laun eins og þú værir við vinnu. Eftir því sem á líður blandast dagvinnulaun inn í töfluna, svo hlutfall fullra launa fer eftir starfsaldri og lengd veikindanna samkvæmt kjarasamningi.
Má vinnuveitandinn krefjast læknisvottorðs?
Já, atvinnurekandi má krefjast læknisvottorðs, og oft er það gert frá fyrsta veikindadegi. Starfsmaður skal auk þess tilkynna veikindin án tafar, því vanræksla á tilkynningu eða vottorði getur kostað launin fyrir viðkomandi daga.
Er veikindarétturinn nýr við hvert veikindatilvik?
Nei, veikindaréttur er heildarréttur á hverju 12 mánaða tímabili en ekki fyrir hvert tilvik fyrir sig. Dagar sem þegar hafa verið nýttir á tímabilinu dragast frá, svo langvinn eða endurtekin veikindi geta gengið á sama réttinn innan ársins.
Held ég veikindaréttinum ef ég skipti um vinnu?
Eftir 5 ára samfellt starf hjá sama fyrirtæki heldur starfsmaður hluta af veikindarétti sínum þótt hann fari til annarra starfa. Að öðru leyti miðast rétturinn við samfellt starf hjá sama atvinnurekanda og byggist upp á ný hjá nýjum vinnuveitanda.
🔎 Oft leitað
Hvað fólk leitar að þegar það lendir hér:
- “veikindaréttur ísland”
- “veikindadagar launþegar”
- “laun í veikindum”
- “læknisvottorð veikindi”
- “veikindaréttur starfsaldur”
- “staðgengilslaun veikindi”